رحمان رئوف
چهار روز مانده به برگزاری کنفرانس بغداد، آنچه بیش از هر چیز دیگری از لابلای حرفها و گزارشها و اظهارنظرها به چشم میآید، تنهایی ایران است. تنهایی نه فقط به این دلیل که سفیر آمریکا در اسرائیل اعلام میکند "گزینۀ نظامی علیه ایران نه تنها مطرح بلکه آماده وبرنامه ریزی های لازم برای آماده بودن آن انجام شده است"؛ تنهایی نه فقط از آن جهت که بعد از گذشت ۳۰ سال از حملۀ تروریستیای که در سال ١٩٨٣ در یک پایگاه نظامیان آمریکا در بیروت به وقوع پیوست یک دادگاه آمریکا به یک بانک بزرگ ژاپن دستور میدهد مبلغ ٢ میلیارد ٦٠٠ میلیون دلار از دارائیهای جمهوری اسلامی ایران در این بانک را مسدود کند؛ بلکه تنهایی از این جهت که جنبش حماس بار دیگر بر عدم همبستگی خود با ایران تأکید میکند و تنهایی از این جهت که حمیدرضا مقدمفر معاون فرهنگی سپاه مثبت خواندن مذاکرات استانبول را جنگ روانی غرب علیه ایران میخواند و میگوید رادیو و تلویزیون دولتی و شمار دیگری از رسانههای داخلی به دام این توطئه افتادهاند. ]]>
طرحهای دوفوریتی شواهد از این امر حکایت دارد که طرفِ غربی مذاکرات در صدد رسیدن به یک موضع نهایی در ارتباط با توافقات یا عدم توافقات احتمالی در بغداد است. همین تلاش است که دولت اسرائیل را به تکاپوی جدی برای تحمیل موضع جنگطلبانه خود به مذاکره کنندگان وادار کرده است. به گزارش روزنامه هاآرتص در روزچهارشنبه ۲۷ اردیبهشت ژنرال آویو کوچاوی، رئیس اطلاعات مخفی ارتش اسرائیل دو هفته پیش سفر محرمانهای به آمریکا داشته است. بهگزارش این روزنامه این سفر با هدف گفتوگو با مقامات آمریکایی پیرامون برنامه اتمی ایران انجام شده است. همچنین در نخستین روزهای ماه مه یعنی اواسط اردیبهشت یاکو آمیدور، مشاور عالی امنیت ملی اسرائیل نیز با هدف گفتوگو پیرامون برنامه هستهای جمهوری اسلامی به شماری از کشورهای اروپایی سفر کرده است. آخرین صحنه این تکاپو سفر اهود باراک، وزیر دفاع اسرائیل در روز سهشنبه ۲ اردیبهشت به واشنگتن بود. این سومین سفر وی در چند ماه اخیر به آمریکاست. به نظر میرسد که همه این سفرها که با سفر هفته گذشته کاترین اشتون، مسئول روابط خارجی اتحادیه اروپا برای گفتوگو با مقامات اسرائیلی تکمیل گشت، بر سر چیزهایی است که اسرائیل از غربیها در قِبال پذیرفتنِ حق ایران برای غنیسازی اورانیوم با غلظت پائین -یعنی همان ۳.۵٪ مطالبه میکند. حقی که پذیرش ضمنی آن از سوی گروه ۱+۵ به گشایش قفل مذاکرات ایران با این گروه و همچنین با آژانس انجامید.
سفر غیرمنتظره آمانو به ایران که برای امروز یعنی دوشنبه اول خرداد برنامهریزی شده است را نیز باید در چارچوب همین شتاب جهانی برای رسیدن به توافقاتی جدی پیش از رفتن به بغداد دانست. حضور آمانو در تهران به عوض مذاکره هرمان ناکارتس، معاون مدیرکل در امور پادمانها وعلیاصغر سلطانیه در وین در واقع معنایی جز"دوفوریتی بودن" لزوم رسیدن به یک توافق حتمی میان ایران و آژانس پیش از جلسه بغداد ندارد.
آخرین نشانه این شتابزدگی تصویب تصویب قطعنامه ای است در روز ۵ شنبه ۲۸ اردیبهشت توسط مجلس نمایندگان آمریکا که با تشدید فشار به باراک اوباما، ضمن هشدار در خصوص خطر دستیابی ایران به سلاح هسته ای از وی خواسته اند تا فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک علیه جمهوری اسلامی را برای پایان بخشیدن به برنامۀ هسته ای ایران را افزایش دهد .متن این قطعنامه که از سوی لابی هواداران اسرائیل موسوم به آیپک مورد حمایت قرار گرفته بود، با اکثریت آرأ، ۴۰۱ رأی موافق و ۱۱ رأی مخالف به تصویب رسید. در این قطعنامه نمایندگان کنگره هشدار داده اند که زمان برای جلوگیری از دستیابی ایران به ظرفیت و توانایی لازمه برای تولید سلاح هسته ای بسیار محدود است، و از باراک اوباما خواستند تا زمان دستیابی به توافقی با دولت جمهوری اسلامی افزایش فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک علیه ایران را ادامه دهد
صاحبنظران بر این عقیدهاند که تصویب بودجه سالانۀ وزارت دفاع ایالات متحده در روز جمعه ۲۹ اردیبهشت را باید موافقت تلویحی مجلس نمایندگان آمریکا با استفادۀ احتمالی این کشور از ابزار نظامی علیه رژیم ایران به شمار آورد. در واقع هر چند نمایندگان مجلس در قطعنامۀ خود به استفاده ازقدرت نظامی اشاره ای نکرده اند، اما به وضوح تأکید کرده اند که سیاست آمریکا برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح اتمی مقابله با آن است و نه تلاش برای مهار این عملکرد. تحلیلگران میزان بودجه تصویب شده که ۴ میلیارد دلار بیشتر از بودجۀ درخواست شده از سوی رییس جمهوری آمریکا و ۸ میلیارد دلار بیش از توافق صورت گرفته میان دو حزب دموکرات و جمهوری خواه آمریکا در تابستان گذشته است را مهمترین دلیل برای ارتباط تصویب این بودجه با "مجوز کنگره" برای تهاجم نظامی به ایران در صورت لزوم میدانند.
مخالفان شتابزدگی
مقابله با طرحهای دوفوریتیای که در خطوط بالا به آن اشاره شد نیز به اندازه همان شتابزدگیها آشکار و شفاف هستند. از سویی در درون هیئت حاکمه اسرائیل عدهای به روشنی مخالفت خود را با سیاست اهود باراک اعلام کردهاند و از سوی دیگر نیز جمهوریخواهان سنای آمریکا از تصویب طرحی جلوگیری کردند که بر اساس آن قرار بود حلقه تحریمها علیه ایران تنگتر شود.
دن مریدور معاون نخستوزیر اسرائیل وپسر پایهگذار حزب هروت با اعلام اینکه موافق گسترش تحریمها علیه ایران است یادآوری کرده که حمله به ایران را احمقانه میداند. او که سابقه عضویت در حزب لیکود، بزرگترین جناح محافظهکار در اسرائیل را نیز دارد و پیش از این نیز عضو پارلمان اسرائیل (کنست) بوده است گفته که "فکر میکنم این اقدام به ما آسیب میرساند. به نظر من این یک اشتباه است". او که خطر برنامهی هستهای جمهوری اسلامی علیه اسرائیل را بسیار جدی ارزیابی میکند، یادآور شده است که " برنامه هستهای ایران در پی تحریمها کاهش شدید سرعت پیدا کرده است".
در فهرست کسانی که در مقابل این شتابزدگی ایستادگی میکنند مسلماً باید سناتورهای آمریکایی را که روز پنجشنبه ۲۸ اردیبهشت از تصویب طرحی جلوگیری کردند که هدف اصلی آن سختتر کردن تحریمها در حوزه نفت ایران بود قرار داد. بستهی تحریمی جدید در پی آن است تا هر گونه مبادلات تجاری با ایران را قطع کند. بر اساس مفاد این طرح شرکتهای ماهوارهای اروپایی که به شبکههای دولتی جمهوری اسلامی خدمات ارائه میکنند، تحریم میشوند. همچنین بانکهای خارجیای که به داد و ستدهای مالی صنایع نفت و شرکتهای فعال در زمینه نقل و انتقال نفت ایران نیز در کانون توجه این تحریمها قرار داشتهاند. هر چند برخی از صاحبنطران عدم تصویب این طرح را در چارچوب رقابت ریاست جمهوری آمریکا میدانند اما پاسخ سناتور میچ مککونل، رئیس فراکسیون جمهوریخواهان سنا به روشنی از عدم علاقه این سناتورها به غلطیدن در شتابزدگی حاصل از قرار روز سه خرداد حکایت میکند. سناتور مککونل به خبرنگاران گفت که "آنها پیشنویس طرح را در آخرین ساعات از وقت کاری چهارشنبه دریافت کردهاند و برای بررسی آن [...] به زمان نیاز دارند".
دستپاچگی و ندانمکاری
در مقایسه با روشنی مواضع طرفهای غربی و اسرائیلیِ ماجرا، جمهوری اسلامی مدام به کارهایی دست میزند که از دستپاچگی و ندانمکاری حکایت میکند. به اظهارات حمیدرضا مقدمفر در مقدمه نوشته اشاره کردم. او که روز پنجشنبه، ۲۰ اردیبهشت در مراسم "سرگروههای حلقههای صالحین" در یزد، سخنرانی میکرد به ناگاه به آنچه به طور روشن و مشخص خط اصلی سیاست خارجی کشور را تشکیل میدهد یعنی مثبت خواندن مذاکرات حمله کرد و گفت که انتشار خبر مبنی بر موفقیت مذاکرات و احتمال دست یافتن به توافق با غرب "نگران کننده است و زخم به افکار عمومی ما وارد شد." چرا؟ به دلیل اینکه انتشار مسرتبخش این خبرها گویا این معنا را میدهد که ما از تحریمها ناراحتیم و نیازمند غرب. حال آنکه مقام رهبری بارها "در خصوص پیروزی ما در تحریمها" گفتهاند. آقای مقدمفر یا نمیداند که اخبار مربوط به مذاکرات هستهای پس از چک شدن در دو الی سه "محل" مختلف به مطبوعات میرسد و مطبوعات جز انتشار همین اخبار "واصله" حق انتشار اخبار دیگری را ندارند؛ یا نمیداند. اگر میداند و این حرفها را زده که لابد باید حرفهایش را به حساب مخالفت با خط رسمی سیاست خارجی که همه میدانند متولیاش خود رهبری است گذاشت؛ و اگر نمیداند که باید به حال سپاهی که معاون فرهنگیاش تا این حد از واقعیتهای مملکت بیاطلاع است نگران شد.
اینکه معاون "فرهنگی" سپاه از این ندانمکاریها بکند شاید اشکالی نداشته باشد. مشکل اصلی در ندانمکاریای است که منشاء آن یکی از نفرات اول تیم مذاکره کنندهی ایران یعنی سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی است. خبرگزاریهای رسمی کشور در روز ۵ شنبه ۲۸ اردیبهشت خبری را منتشر کردند مبنی بر اینکه جلیلی گفته است که فردا (یعنی یا همان ۵ شنبه یا جمعه) درباره تحریمها و پرونده هستهای "مسائل مهمی" به اطلاع مردم خواهد رسید. گویا قرار بوده که این اظهارات مهم در سخنرانی جلیلی در دانشگاه علم و صنعت در اولین "همایش ملی اقتصاد مقاومتی" درموضوع "تحریم ها و ارتباط آن با پرونده هسته ای و مذاکرات بغداد" گفته شوند. مطبوعات کشور نه فقط بازتابی از این سخنان مهم در روزهای شنبه و یکشنبه منتشر نکردند، بلکه اصلاً صحبتی هم از آن کنفرانس به میان نیامد.
در عوض تنها کسی که از یک تریبون رسمی در این زمینه صحبت کرد آیتالله امامی کاشانی بود که از تریبون نماز جمعه گفت: "جمهوری اسلامی نظامی باوفا و راستگو است " و از کشورهای غربی خواست اظهارات آیتالله خامنهای را در مورد حرام بودن سلاح اتمی را جدی بگیرند و "به این مسئله توجه کنند." وی همچنین خطاب به طرفهای غربی مذاکره گفت که "شما که خود را معیار میدانید به سراغ انصاف بروید و در مذاکرات بغداد صداقت ایران را مورد توجه قرار دهید". آیتالله امامی کاشانی همچنین به غربیها گفت شد که "استادان دانشگاههای شما بعد از اجلاس استانبول گفتند که آمریکا باید تحریمهای ایران را لغو کند و اذعان کردند که لغو نکردن این تحریمها نشانه لجاجت و بیصداقتی امریکاست."
آخرین ورود کنندهی دستپاچه به موضوع مذاکرات هستهای سایت منتسب به محسن رضایی بود که در نوبتهای مختلف در مقام منتقد و مشاور دولت حرفهایی را زد که از دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام دور از انتظار بود. سایت خبری تابناک روز ۲۱ اردیبهشت با اشاره به بیانیهی ۲۷ کشور اروپایی که خواستار توقف غنیسازی اورانیوم از سوی جمهوری اسلامی شدهاند مقالهای نوشت با عنوان "چه کسی اروپای پیر را علیه ایران جسور کرد؟". تابناک ابتدا به توصیف جو نشست استانبول اشاره میکند و مینویسد: "جو کلی حاکم بر پرونده هستهای ایران پس از نشست استانبول، حاکی از مناسب بودن فضا برای رسیدن دو طرف به توافق، با رعایت حق ایران در پیشبرد برنامه صلحآمیز هستهای بود". تابناک بر این نظر است که "با این حال، این جو دیری نپایید و روند رخدادها در چند روز گذشته، فضای جهانی را به کلی تغییر داده است". نگاهی به فهرست کسانی که مسئول این تغییر وضعیت هستند حقیقتاً خواننده را نگران میکند. تابناک مینویسد "در کنار تلاشهای اسرائیل، اظهارات برخی مقامهای ارشد ایران، از جمله سخنان سفیر جمهوری اسلامی در مسکو و وزیر خارجه علیاکبر صالحی در مورد امکان توقف غنیسازی، در این وضعیت موثر بوده است".
درخشش سایت تابناک در مقام مشاور دولت، دستِ کمی از اظهارات درخشان این سایت در مقام منتقد ندارد.روز ۲۷ اردیبهشت تابناک یادداشت دیگری را منتشر کرد با عنوان "راهبرد جدی آمریکا در قبال مذاکرات هستهای ایران". در این یادداشت به تلاشهاتی آمریکا برای متقاعد کردن خریداران نفت ایران برای کاهش خرید خود به عنوان اهرم فشار در مذاکرات اشاره شده است. اشاراتی که مسلماً درست هستند. اما در پایان این یادداشت آمده است "مهمترین جنبه از این سیاست یکپارچه اما چندبعدی آمریکا، در مطرح شدن دوباره موضوع خروج نام گروهک منافقین از لیست گروههای تروریستی آمریکا نمود پیدا کرده است". البته توضیح داده شده که این استنباط تابناک است از اینکه مطبوعات غربی یکی از بخشهای مهم خبری و تحلیلی خود را در روزهای گذشته به " بررسی احتمال انجام چنین کاری از سوی آمریکا" اختصاص دادهاند.
تابناک بر این نظر است "که دولت آمریکا میکوشد با بازی با کارت این گروهک، به زعم خود هشداری را متوجه ایران کند که در صورت همراهی نکردن ایران با غرب در مذاکرات، با به رسمیت شناختن دشمن شماره یک جمهوری اسلامی ایران، به این امر واکنش نشان خواهد داد". و سپس هشدار به "مذاکره کنندگان هستهای جمهوری اسلامی ایران که با آگاهی تمام از این جنگ سرد، در راستای حداکثر کردن منافع کشورمان وارد مذاکرات شوند". کسی نیست به سایت دبیر مصلحت نظام توضیح دهد که اولا نامیدن سازمان منافقین به عنوان دشمن شماره یک جمهوری اسلامی ایران خبط بزرگی است. دوم اینکه "مطبوعات غرب" در این نامگذاری کلی چه ارتباطی به نیت دولت آمریکا دارند. سوم اینکه طرح این نوع هشدارها به صورت عمومی فقط میتواند به نفع طرف دیگر مذاکره باشد.
تنهایی ایران
مذاکره کنندگان هستهای ایران در شرایطی به پای شاید حیاتیترین مذاکره بینالمللی کشور میروند که معاون فرهنگی سپاه آنان را افتاده در دام غرب میداند؛ حرفهای مهم دبیر شورای امنیتملی را در رابطه با "تحریم ها و ارتباط آن با پرونده هسته ای و مذاکرات بغداد" کسی بازتاب نمیدهد (شاید هم نمیگذارند که گفته شود)؛ برای جدی گرفتن اظهارات شخص اول مملکت نیاز به قسم و آیه از تریبون نماز جمعه است و دبیر شورای مصلحت نظام نیز سفیر ایران در روسیه و وزیر امور خارجه را همسو با اسرائیل میشمارد و به آمریکا در مورد "اهمیت" سازمان منافقین مشاوره میدهد. تمام اینها در شرایطی که طرفهای دیگر مذاکره، هم برنامههای دوفوریتی و هم مخالفتهایشان با شتابزدگی را در نظمی هماهنگ به پیش میبرند. تنهایی ایران حقیقتاً حد و مرزی ندارد.
در حالی که شنیدهها از حضور جناح موسوم به راست سنتی در انتخابات ریاست جمهوری آتی با شعار تشکیل دولت وحدت ملی حکایت میکند، امروز سایتهای نزدیک به جریان اصولگرا به گمانه زنی در مورد کاندیدای تأمین کننده این منظور پرداختند. جهان نیوز سایت خبری متعلق به علیرضا زاکانی از نمایندگان اصولگرای مجلس در یک پست خبری مدعی شد که هاشمی رفسنجانی کاندیدای مطلوب خود در انتخابات ریاست جمهوری آینده را در جهت تشکیل دولت وحدت ملی معرفی کردهاست. جهان در این خصوص نوشته است: "شنیدهایم آقای هاشمی رفسنجانی در جلسهای گفته است اگر ولایتی برای انتخابات ریاست جمهوری کاندیدا شود علاوه بر رأی اصولگرایان، میتواند نظر مثبت اصلاحطلبان را نیز جلب نموده و یک اجماع ملی را رقم بزند. به نظر میرسد آقای هاشمی به بازگشت نزدیکان و نیروهای وفادارش و توفیق آنان در صحنه سیاسی امیدی ندارد که این چنین به شخصیتهای معتدل گرایش پیدا کرده است".]]>
این در حالی است که این سایت خبری که این روزها به شدت از نامزدی حداد عادل برای ریاست مجلس نهم حمایت میکند پیشتر ادعا کرده بود که هاشمی رفسنجانی به همراه اصلاحطلبان از تمدید ریاست علی لاریجانی در دوره آتی مجلس حمایت میکنند و با این هدف با جناح موسوم به راست سنتی به ائتلاف رسیدهاند.
مزدک طریقت
چند روز پیش، علی لاریجانی رییس مجلس در سومین نشست تخصصی تاریخ مجلس سخنانی را بازگو کرد که اگر کسی برای اولین بار بود که حرف های او را می شنید در اینکه او یکی از آزادیخواهان و آزاد اندیشان کشور است تردیدی به دل راه نمی داد: "آزادی برای یک کشور مانند آب حیات است". علی لاریجانی فقط به یادآوری این جمله اکتفا نکرد. جملهای که شنونده را بیشتر به یاد جان لاک و الکسیس توکویل میاندازد تا رئیس مجلسی که در سه سال گذشته شاهدِ ساکت ضرب و شتم جنبش سبز و زندان و حصر و بازداشت و تعطیلی احزاب و مطبوعات بودهاست. او همچنین سخنانی در باره لزوم دفاع از دموکراسی، آزادی بیان، تحزب و گردش نخبگان گفت.]]>
قهرمان آزادی؟
حمیدرضا جلائیپور
بدون تردید دهه هشتاد سختترین دوره برای اصلاحطلبان و اندیشه اصلاحطلبی در کشور به شمار میرود. بسیج سیاسی و عقیدتیِ اقتدارگرایان برای خاتمه دادن به روندی که در دوم خرداد ۷۶ آغاز شدهبود، در ابتدای این دهه شکلی کاملاً سازمانیافته پیدا کرد و نهایتاً در انتخابات سال ۸۴ وجهی عینی به خود گرفت. هر چند مقاومت بیهمتای سال ۸۸ امید را برای احیای مجدد اصلاحطلبی با اتکای بیشتر و گستردهتر بر نیروی مردمی به وجود آورد اما سرکوب سنگین و حصر و زندان و شکنجه نهایتاً گفتار اصلاحطلبانه را با چالشهای جدیدی در میان نیروهای تحولخواه و دموکراسیطلب روبرو ساخت. اگر تا پیش از سال ۸۸ اصلاحطلبی در حیطه نیروهای دموکراسیخواه تنها با گفتاری ناظر بر تغییر انقلابی برای رسین به دموکراسی روبرو بود، پس از این انتخابات، گفتار اصلاحطلبی باید با دو رقیب دیگر که یکی بر تغییر ساختارهای حقوقی به عنوان مقدمهای برای تغییرات در ساختار واقعی تأکید میکند و دیگری گفتاری که استفاده گسترده از نیروی مردم را خصم اصلاحطلبی به شمار میآوَرَد روبرو شد. ]]>
در این نوشته که برای مهرنامه نوشته شده بود و به گفته نویسندهاش "توفیق انتشار نیافت"، پس از ارزیابی تغییراتی که در بینش اصلاحطلبی به واسطه تجربه خرداد ۸۸ اتفاق افتادهاست، نکاتی، هم در ارزیابی آن رقیب "انقلابی" دیرین مطرح شده است و هم در بحث با دو رقیب جدید. جلاییپور بر این نظر است که جنبش اخیر، یعنی جنبش ۸۸ تغییر "با ابتکارات مردمی بیشتری نسبت به اولی برخوردار بود. به بیان دیگر اگر جنبش اصلاحی در دوره اصلاحات فقط در چارچوب مردمسالاری غیرمستقیم و پارلمانی حرکت میکرد، انسداد شدیدی که اقتدارگرایان ایجاد کردند این جنبش اخیر را به استفاده از مردمسالاری مستقیم در عرصه عمومی کشاند و جامعهمحورتر از قبلی کرد." جلاییپور کسانی که تغییرات در ساختار حقوقی حکومت را پیششرط مردمسالاری میدانند ـ یعنی کسانی که او آنها را مدافعان انقلاب آرام میداند- به این تغییرات در اندیشه و عمل اصلاحطلبی توجه میدهد و از آنان میخواهد که با توجه به توانایی این راه در جلب عناصر درون حکومتی به خود و در نتیجه کم هزینهتر بودن تغییرات، به این راه حل بار دیگر بیندیشند. 
شورای دفاع از حق تحصیل
هفت سال پس از روی کار آمدن دولت احمدی نژاد، روند محروم کردن دانشجویان از حق اولیه تحصیل همچنان ادامه دارد و دانشجویان ستاره دار و محروم از تحصیل همچنان زندانی هستند و هر روز بر تعداد آنان افزوده میشود. اعمال آپارتاید آموزشی به ویژه طی سه سال گذشته شتاب بیشتری گرفته و صدها دانشجو به واسطه احکام کمیتههای انضباطی دانشگاهها و کمیته انضباطی مرکزی مستقر در وزارت علوم و روند غیرقانونی ستاره دار کردن دانشجویان در کنکور کارشناسی ارشد، از تحصیل محروم شدهاند. در این مدت دهها تن از این دانشجویان محروم از تحصیل، بازداشت و با احکام سنگین زندان مواجه شدهاند. ]]>
با این حال طی یک ماه گذشته وزیر علوم دولت برآمده از کودتا در دو نوبت سخنان تهدید آمیزی علیه دانشجویان ابراز کرده که نگرانیها از گسترش ستاره دار کردن و محرومیت دانشجویان از حق تحصیل را موجب شده است. 
علی هنری
چندی است موضوع اتحاد و همکاری نیروهای سیاسی بخش قابل توجهی از بحثها و گفتوگوهای فعالان عمدتا خارج از کشور را اشغال کردهاست. این بحثها به تجربههای عملیای از جمله کنفرانس اولافپالمه و کنفرانس واشنگتن نیز انجامید. اما به تازگی شاهد تلاشی هستیم برای صورتبندی پروژهای ملی بر اساس همان بحثها و تحت عنوان "همگرایی نیروهای سیاسی". بهطور مشخص این طرح را در نوشتهها و تلاشهای رضا علیجانی و تقی رحمانی از فعالان باسابقه ملی-مذهبی که به تازگی به خارج از کشور مهاجرت کردهاند، میتوان دنبال کرد. در این نوشته بر آنم تا با اشاره به دو نوشته چرا همگرایی سیاسی ضروری است؟ و دموکراسی خواهی محور اتحاد در عمل، از منظر خود به ارزیابی "پروژه همگرایی نیروهای سیاسی برمحور دموکراسیخواهی" بپردازم.]]>
نوشته من شامل دو بخش تقریباّ مجزا از یکدیگر است. در بخش اول ، به نقدهایی بر روش بحث و پیشفرضهای طرحِ پروژه همگرایی توسط علیجانی و رحمانی خواهم پرداخت. حرف اصلی در این بخش آن است که بحث همگرایی نیروهای سیاسی با هدف دموکراسیخواهی یک بحث سیاسیِ "اکنونی و اینجایی" است یعنی ناظر بر جامعه متکثر ایران. این همگرایی باید آن تکثر را ارج نهد و برنامهای را مد نظر قرار دهد که به معنای از بین بردن مرزهای نیروهای سیاسی نباشد. در بخش دوم، پروژه همگرایی مورد نظر آقایان علیجانی و رحمانی که آن را "همگرایی از بالا" میدانم را با تجربه جنبش سبز که الگوی موفقی از "همگرایی از پائین" را در اختیار میگذارد مقایسه کرده و تلاش خواهم کرد نشان دهم که پروژه همگرایی دوستان، بدون درنظر گرفتن سیاستی میانه و بدون توجه به ثقل سیاست ایران و پشتوانه اجتماعی جنبش سبز اگر شدنی باشد، لزوما برای سیاستی که هدفش گذار مسالمت آمیز به دموکراسی در ایران است مفید نخواهد بود.
بابک امیرخسروی/کاظم علمداری
گردهماییها و کنفرانسهایی که با هدف اعلام شده یا نشده ایجاد همگرایی میان طیفهای متفاوت اپوزیسیون ایران در خارج از کشور برگزار میشوند، فارغ از آنکه به نتیجهای عملی برسند یا نه، همواره بر یک نکته اساسی به عنوان مهمترین دستاورد این همنشینیها تکیه میکنند. دستاوردی که از آن با عناوین مختلفی همچون "لزوم گفتوگو"، "افزایش مدارا"، "هماندیشی درباره مسائل مشترک" و دیگر فضیلتهایی از این نوع یاد میشود. نامههایی که در خطوط بعد منتشر میشوند و میان بابک امیرخسروی و کاظم علمداری (هر دو از اعضای اتحاد جمهوریخواهان ایران) رد و بدل شدهاند، بازگو کننده واقعیتی هستند که لزوم بازاندیشی در مورد آن دستاورد را ایجاب میکند. ]]>
از خلال مباحثی که در این نامهنگاریها مطرح میشود، میتوان دید که این گردهماییها به جایگزینهایی برای مباحث درونی سازمانهای سیاسی تبدیل شدهاند و دیگر چندان مکملی برای آن بحثها نیستند. به این معنا که این کنفرانسها کمتر و کمتر فضاهایی هستند برای همنشینی و همفکری افراد با دیدگاههای مختلف و بیشتر و بیشتر محلی برای ایجاد یک گروه مشخص از افرادی با دیدگاههای یکدست و یکسان. گرایشی که در عمل، نه فقط خط بطلانی خواهد کشید بر فضیلتهای نامبرده بلکه همچون مانعی در برابر تکثر نیز رخ خواهد نمود. نکته مهم دیگری که این تبادل نوشتاری نوری بر آن میافکنَد، سست شدن الزامی است که نیروهای خارج از کشور در پیوند با نیروهای سیاسی داخلی میبینند. سست شدنی که مسلماً افزایش سرکوب و زیر ضرب رفتن نیروهای منتقد در داخل کشور یکی از عوامل مهم آن است. اما نمیتوان در این سستی، نقشِ الزام به ایجاد همسویی میان طیفهای متنوع سیاسی در خارج از کشور را نیز نادیده گرفت. 
محمد ابراهیمی
دور اول انتخاباتِ کمفروغ مجلس نهم که گذشت ظاهراً برخی از نیروهای سیاسی دوم خرداد که برخلاف غالب اصلاحطلبان و طرفداران جنبش سبز، از خرداد ۸۸ به این سو حضور چشمگیری در صحنه سیاسی نداشتند، گویی فرصت را مناسب دیدند تا با گفتمانی "جدید" به صورت پیگیر وارد فضای سیاسی شوند. رأی پرابهام سید محمد خاتمی که در میان نیروهای اصلاحطلبِ جنبش سبز نیز واکنش گستردهای داشت، گویی نقطه عطفی شد تا بخش دیگری از اصلاحطلبان به این باور برسند که میتوان با نقد این جنبش، به اصلاحطلبیِ شناختهشدهتری که عطف به سابق، اجازه حضور در فضای سیاسی را خواهد داشت رجعت نمود. جانِ کلام این تکاپوی جدید چیزی نیست مگر آنکه همزیستی اصلاحطلبی و اقتدارگرایی بر قرارداد ناگفتهای استوار بود که مردمهراسی مهمترین وجه اشتراک آن به شمار میآمد. راهبرد جنبش سبز این قرارداد را زیر پا گذاشت اما با شکست مو اجه شد. اینک باید به راهبرد سابق و قرار سابق بازگشت. پرسش این است که این گفتمان چه تغییری در صحنه سیاسی کشور ایجاد خواهد کرد؟]]>
اراده حضور در فضای سیاسی
روزبه پاکسار
این روزها مجموعه موضوعاتی که میتوان آنها را ذیل مفهوم "ملیگرایی" قرار داد بیش از پیش جای خود را در میان سایر بحثهای فرهنگی و سیاسی در فضای رسانهای کشور باز کردهاند و دیگر این حوزه فقط محل مداخله متخصصان امر نیست. چه بهتر؛ زیرا هر روز بر تعداد مسائلی که مستقیم و غیرمستقیم موجب نگرانیهایی جدی در این زمینه هستند افزوده میشود و قاعدتاً مشارکت گسترده در این بحث باید بتواند هم به افزایش حساسیت در این حوزه بینجامد و هم امکان بهرهبرداری از خِرد جمعی را فراهم آورد. با اینهمه به نظر میرسد که گرایشی جدی نیز در این میان سر بلند کرده تا "ملیگرایی ایرانی" را به سطح یک ایدئولوژی کاهش دهد. گرایشی که بدترین خصم اندیشهای است که دهههاست علیرغم اجبار به عقبنشینی در مقابل ایدئولوژیهای قدیمی و نوظهور، عاقلانه و عامدانه از افتادن در دامِ ایدئوژیک شدن پرهیز کردهاست. در این نوشته به نمونهای از این گرایش اشاره خواهم کرد که در بحثی که چندی پیش میان مهرانگیز کار و علی کشگر پیشآمد دیده شد (۱).]]>
مهرانگیز کار چه گفت و چه نگفت
در شرایطی که همه کشور علیه گرانی شورش کردهاست و تورم کمرشکن نفس مردم را بریده، دریافت یا عدم دریافت یارانهها نیز خود به معضلی تبدیل شده است. هیچکس به درستی نمیداند چند نفر از فهرست دریافت کنندگان یارانهها حذف شدهاند و چند نفر ماندهاند. دولت هم که مطابق معمول نه آماری میدهد و نه توضیحی. در این نوشته که بار اول در روزنامه شرق منتشر شدهاست، گوشهای از مصیبتهای مردم در ارتباط با سایت رفاهی بازگو شدهاست.]]>
اردشیر نراقی
در سومین سال ریاست محمود احمدینژاد بر دولت نهم و دومین سال حصر مهندس موسوی، همچنان روندهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی موجود نگران کننده هستند. کرامت شهروندان لگدمال شده و هر روز بر شعاع دایره تهمت، افترا و هتاکی افزوده میشود. گردش آزاد اطلاعات در فرآیند خطی عرض و سمع و بلع به طنز تلخی بدل گردیده و حق ملت در اطلاع از امور کشور به کلی نادیده گرفته شده است. اقتدار، عزت و هویت ایرانی دستمایه ماجراجویی بین المللی حاکمان گشته است. فشار تورم قامت مردم را بیش از پیش خم کرده و سیاستهای نادرست اقتصادی و تخلفهای مالی دولت (در خلأ نظارت مجلس) عزت ملت را نشانه رفته است. در چنین شرایطی که فشارهای ساختاری به گونهایست که هر تحلیلگری را بی نیاز از پیمایش به منظور سنجش سطح نارضایتی عمومی میکند، چگونه میتوان خلاء کنشهای اعتراضی را از سوی جنبش سبز توجیه کرد؟]]>
خانه سینما در قهقهه فرهنگ دولتی کابوس قلادههای طلا میبیند. هنوز سهم گروههای مرجع در فرآیند تصمیم گیری نادیده گرفته شده و همچنان اهداف کشور در غیاب نخبگان تعیین میشوند. امروز در سومین سال ریاست محمود احمدینژاد بر دولت برآمده از انتخابات ۸۸ و دومین سال حصر رهبران جنبش سبز، نارضایتی در اوج است و اوضاع حاکم یادآور آن دغدغههایی هستند که مهندس موسوی به عنوان دلایل ورود خود به حوزه انتخابات ریاست جمهوری مطرح کرد. با این همه شاهد خلاء در کنشهای اعتراضی هستیم. پرسش موجه این است که موانع بر سر کنشهای اعتراضی چیست و چگونه میتوان در چارچوب جنبش سبز بستری مهیا کرد که در آن، کنشهای اعتراضی بیش از پیش ممکن شوند؟ متن پیشارو میکوشد تا ایدههایی را به منظور بهبود کنشگری و بیشینه سازی امکان اعتراض در بستر جنبش سبز به بحث بگذارد.
فرامرز اصفیا
روزنامه کیهان مینویسد: "در خیابان بهارستان و سه راه ژاله، یک گروه صد نفری در حالیکه شعارهایی علیه کمونیستها میدادند ، مانع راهپیمایی کارگران شدند. بعد از دقایقی چند که صف طویل کارگران از راهپیمایی بازماند، گروهی از این عده تصمیم گرفتند از سمت راست کارگران میانبر بزنند و پشت سر کارگران شعار بدهند. اینها در حالیکه شعار "الله اکبر" میدادند، جلوی کلانتری ۹ نیز توفق کردند و عدهای از آنها روی زمین نشستند و مانع راهپیمایی کارگران شدند. بعد در حالیکه شعار "حزب فقط حزب الله، رهبر فقط روحالله" میدادند ، سعی کردند وارد صفوف کارگران شوند. اما کارگران در حالیکه دستهایشان را زنجیر کرده بودند، مانع از ورود این عده به صفوف خود شدند". در عمل، هر چند بسیاری از کارگران در این روز با زن و فرزند در تظاهرات شرکت کرده بودند، اما هم تعداد بسیار زیاد تظاهر کنندگان، هم تعبیه دیدنِ گارد انتظامی و گارد حفاظتی که نشان از سازماندهی منظم تظاهرات داشت مهمترین مانع در موفقیت حملهکنندگان به تظاهرات شد. حمله کنندگانی که البته از پا نایستادند و چند بار دیگر، هم در نزدیکی چهار راه استانبول و هم هنگامی که راهپیمایان خانه کارگر وارد خیابان فردوسی شدند و به طرف میدان سپه حرکت کردند، بار دیگر خود را به صف تظاهر کنندگان رساندند و با شعار "مرگ بر کمونیست" تلاش کردند تظاهرات را به هم بریزند. هر چه بود این تظاهرات به سرانجام خود رسید و با قرائت قطعنامهای که در آن هم از امام خمینی ستایش شده بود و هم خواستههایی که اغلب ارتباطی با نیازهای فوری و بلافصل کارگری نداشت خاتمه یافت. ملی کردن صنایع و امور بانکداری، تغییر قانون کار و اخراج کارشناسان خارجی از جمله این خواستها بود.
ذرات موجودات در عالم ـ در عالم طبیعت ـ فعال هستند براى ایجاد همۀ موجوداتى که در این عالم است؛ حتى جمادات، حتى اشجار، همه زندهاند، همه کارگرند کار احاطه دارد بر همۀ عوالم. از اول با کار عالم موجود شده است و کارگر مبدأ همۀ موجودات است. حق تعالى مبدأ کارگرى است و کارگر است، فعال است. موجودات عالم غیب [که] با فعالیت غیبى تحقق پیدا کردهاند، کارگرند". 
مصاحبه با بیژن خواجهپور
مزدک طریقت
به استناد ارقام مرکز آمار ایران، بیش از یک میلیون نفر در سال ۹۰ از کار بیکار شدهاند. به گفته حسین راغفر نرخ بیکاری در سال ۹۰ در سی سال گذشته، یعنی حتی از دوران جنگ نیز بالاتر بودهاست. به گزارش بانک مرکزی جمهوری اسلامی، با توجه به میزان تورم، برای حفظ سطح زندگی، حقوق کارگران باید ۱۷۰ هزارتومان دیگر افزایش یابد. ایلنا خبرگزاری کار ایران هر هفته چندین خبر در مورد اعتراض کارگرانی که بیش از یکسال است حقوق نگرفتهاند یا از کار بیکار شدهاند و کارخانههایی که در حال تعطیل شدن هستند میدهد(۱). با اینهمه کارگران کشور حتی توان برگزاری راهپیمایی در روز ۱۱ اردیبهشت را نیز ندارند. چرا؟ نگاهی به کشمکش میان نمایندگان کارگران و در رأس آنها خانه کارگر با وزارت کشور بخشی از پاسخ به این پرسش را در اختیار میگذارد. ]]>
تقاضایی در کار بود یا نبود؟
پیرو تصمیم وزارت ارشاد در جلوگیری از شرکت نشر چشمه در نمایشگاه کتاب تهران، تعدادی از اهلم قلم در نامهای به وزیر ارشاد از وزیر ارشاد خواستهاند از این تصمیم صرفنظر کند و در مجموع نیز از این دست تضییقات و فشارها بر ناشران مستقل کشور که هر روز شرایط کاریشان سختتر میشود بکاهد. متن نامه و امضاها را در خطوط زیر میخوانید.]]>
×××××××××××××××××××